تبلیغات
قرآن کلام خداوند - نگاهی گذرا به سوره حمد
قالب وبلاگ قالب وبلاگ


قرآن کلام خداوند

 

با عرض خوشآمدگوئی محضر بازدیدكنندگان التماس دعا داریم.

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 28 اردیبهشت 1390 توسط مهدی ضیائی صوری

نگاهی گذرا به سوره حمد

نام های سوره حمد

از سوره حمد با نام هایی مانند:حمد،امّ القرآن،فاتحه الکتاب و سبع المثانی نام می برند.طبیعی است که نام گذاری سوره ها بر اساس وجه و دلیلی صورت می پذیرد.سوره حمد از این جهت که در بین آیات آن حمد و ستایش پروردگار صورت پذیرفته و در حقیقت خدا در این سوره سبک بندگی را به انسان می آموزد،«حمد» نام گرفته است. در بین روایات برای سوره حمد ویژگی هایی برشمرده شده که یکی از مهم ترین آنها «ام القرآن»بودن است.امّ به معنای مادر می باشد.و ام القرآن یعنی مادر قرآن.دلیل اینکه سوره حمد با این نام معرفی شده این است،که تمام حقایق قرآن به صورت چکیده در این سوره جمع است .اساسی ترین موضوعات قرآن پیرامون خداشناسی و نبوت و معاد می باشد.و آیه های سوره حمد به این سه اصل اساسی تکیه دارد. نام «فاتحة الكتاب»نیز به این جهت است که فاتحه هر چیزى، ابتداء آن است ،چنانچه خاتمه هر چیز پایان و انتهاء آن میباشد بنا بر این اگر مراد از كتاب سوره‏هاى آن باشد اطلاق فاتحه بر این سوره، حقیقى است.چون سوره حمد نخستین سوره قرآن می باشد.از نامهای دیگر سوره حمد «سبع المثانی»است،یعنی هفت دوتایی. علت این نامگذاری را از دو وجه می توان مورد بررسی قرارداد.

نگاهی گذرا به سوره حمد

نام های سوره حمد

از سوره حمد با نام هایی مانند:حمد،امّ القرآن،فاتحه الکتاب و سبع المثانی نام می برند.طبیعی است که نام گذاری سوره ها بر اساس وجه و دلیلی صورت می پذیرد.سوره حمد از این جهت که در بین آیات آن حمد و ستایش پروردگار صورت پذیرفته و در حقیقت خدا در این سوره سبک بندگی را به انسان می آموزد،«حمد» نام گرفته است. در بین روایات برای سوره حمد ویژگی هایی برشمرده شده که یکی از مهم ترین آنها «ام القرآن»بودن است.امّ به معنای مادر می باشد.و ام القرآن یعنی مادر قرآن.دلیل اینکه سوره حمد با این نام معرفی شده این است،که تمام حقایق قرآن به صورت چکیده در این سوره جمع است .اساسی ترین موضوعات قرآن پیرامون خداشناسی و نبوت و معاد می باشد.و آیه های سوره حمد به این سه اصل اساسی تکیه دارد. نام «فاتحة الكتاب»نیز به این جهت است که فاتحه هر چیزى، ابتداء آن است ،چنانچه خاتمه هر چیز پایان و انتهاء آن میباشد بنا بر این اگر مراد از كتاب سوره‏هاى آن باشد اطلاق فاتحه بر این سوره، حقیقى است.چون سوره حمد نخستین سوره قرآن می باشد.از نامهای دیگر سوره حمد «سبع المثانی»است،یعنی هفت دو تایی. علت این نامگذاری را از دو وجه می توان مورد بررسی قرارداد.

وجه خارجی

سوره حمد دو مرتبه نازل شده است . و از طر ف دیگر این سوره هفت آیه دارد. و چون دو مرتبه هم نازل شده است،می توان گفت به این اعتبار «سبع المثانی» یعنی هفت دوتایی. همچنین در هر نماز دو مرتبه سوره حمد را می‌خوانیم ،بر اساس این اعتبار نیز می‌توانیم این چنین نامگذاری کنیم.

 

 

وجه داخلی

اگر به درون آیات این سوره نظر بیفكنیم و بکوشیم علت نامگذاری را از درون آیات پیدا كنیم.این قرینه ها به دست می آید. در سوره حمد هفت كلمه وجود دارد كه هر كدام دو مرتبه تكرار شده است. و اگر شما تعداد كلماتی كه الف و لام دارد را در این سوره جمع كنید به عدد چهارده یعنی هفت تا دوتا می رسید.و همچنین اگر كلماتی كه الف و لام ندارد را جمع كنید به مضربی از هفت می رسید.البته این فرض بر این اساس استوار است كه «مثانی» از كلمه «المثنی» باشد و معنای «دو تایی » بدهد .

و اما اگر كلمه «المثانی» جمع «مثنیه» و اسم مفعول از «ثنی» باشد،به معنای رجوع كردن و عطف شدن است،در این صورت منظور این می تواند باشد كه نصف سوره به نصف دیگر برمی گردد.و مثنیه عطف در معنا و رتبه است. با نگاه به آیه های این سوره و دقت در معنای آن می بینیم که نصف آیات بصورت غایب است و نصف دیگر بصورت حاضر . در نیمه اول خداوند مورد ستایش قرار می گیرد، و ارتباط بنده با او بصورت خطابی نیست.

بلكه او غایب است و بنده از اسم او استفاده می كند تا او را توصیف كند و مورد ستایش قرار دهد. اما در نیمه دوم خداوند حاضر و در صحنه را مورد خطاب قرار می دهد. و به عبارت بهتر بنده به محضر حق شرفیاب می شود و از وی طلب هدایت می كند. بنا بر این ریشه یابی از لغت منظور از « سبع المثانی » این است كه نصف دوم سوره كه به صورت حاضر است به نیمه اول كه به صورت غایب است عطف می گردد . نیمه اول از «نام خداست »است تا «صاحب روز جزا» و نیمه دوم از «ما را به راه راست هدایت فرما» آغاز می شود تا پایان سوره.

میان همه مردم جهان رسم است كه هر كار مهم و پر ارزشى را به نام بزرگى از بزرگان آغاز مى‏كنند، یعنى آن كار را با آن شخصیت مورد نظر از آغاز ارتباط مى‏دهند. ولى آیا بهتر نیست كه براى پاینده بودن یك برنامه و جاوید ماندن یك تشكیلات، آن را به موجود پایدار و جاویدانى ارتباط دهیم كه فنا در ذات او راه ندارد، از میان تمام موجودات آنكه ازلى و ابدى است تنها ذات پاك خداست و به همین دلیل باید همه چیز و هر كار را با نام او آغاز كرد و از او استمداد نمود لذا در نخستین آیه قرآن مى‏گوئیم: «بنام خداوند بخشنده بخشایشگر». در حدیث معروفى از پیامبر «درود خدا بر او باد» مى‏خوانیم: كلّ امر ذى بال لم یذكر فیه اسم اللّه فهو ابتر: «هر كار مهمى كه بدون نام خدا شروع شود بى فرجام است».و نیز امام باقر علیه السّلام مى‏فرماید: «سزاوار است هنگامى كه كارى را شروع مى‏كنیم، چه بزرگ باشد چه كوچك، بسم اللّه بگوئیم تا پر بركت و میمون باشد».

چون پایدارى و بقاء عمل بسته به ارتباطى است كه با خدا دارد به همین مناسبت خداوند به پیامبر دستور مى‏دهد كه در آغاز شروع تبلیغ اسلام این وظیفه خطیر را با نام خدا شروع كند: بخوان به اسم پروردگارت (سوره علق آیه 1)، و مى‏بینیم حضرت نوح در آن طوفان سخت و عجیب هنگام سوار شدن بر كشتى براى پیروزى بر مشكلات به یاران خود دستور مى‏دهد كه در هنگام حركت و در موقع توقف كشتى «به نام خدا» بگویند. (سوره هود آیه 41 و 48). و آنها نیز این سفر را سر انجام با موفقیت و پیروزى پشت سر گذاشتند. سلیمان در نامه‏اى كه به ملكه سبا مى‏نویسد سر آغاز آن را «به نام خدا» قرار مى‏دهد (سوره نحل آیه 30).

به هر جهت می توان اینچنین نتیجه گرفت که آغاز نمودن اعمال و گفتار با نام خدا ادب است و عمل را خدایى و نیك فرجام مى‏كند.

خداى تعالى كلام خود را به نام خود كه عزیزترین نام است آغاز كرده، تا آنچه كه در كلامش هست مارك او را داشته باشد، و مرتبط با نام او باشد، و نیز ادبى باشد تا بندگان خود را به آن ادب، مؤدب كند، و بیاموزد تا در اعمال و افعال و گفتارهایش این ادب را رعایت نموده، آن را با نام وى آغاز نموده، تا عملش خدایى شده، صفات اعمال خدا را داشته باشد، و مقصود اصلى از آن اعمال، خدا و رضاى او باشد، و در نتیجه باطل و هالك و ناقص و ناتمام نماند، چون به نام خدایى آغاز شده كه هلاك و بطلان در او راه ندارد.

شاید شما بپرسید كه دلیل قرآنى این معنا چیست؟ در پاسخ مى‏گوئیم دلیل آن این است كه خداى تعالى در چند جا از كلام خود بیان فرموده: كه آنچه براى رضاى او و به خاطر او و به احترام او انجام نشود باطل و بى اثر خواهد بود، و نیز فرموده: بزودى بیك یك اعمالى كه بندگانش انجام داده مى‏پردازد، و آنچه به احترام او و به خاطر او انجام نداده‏اند نابود و هباء منثورا مى‏كند، و آنچه به غیر این منظور انجام داده‏اند، حبط و بى اثر و باطل مى‏كند، و نیز فرموده: هیچ چیزى جز وجه كریم او بقاء ندارد، در نتیجه هر چه به احترام او و وجه كریمش و به خاطر رضاى او انجام شود، و به نام او درست شود باقى مى‏ماند، چون خود او باقى و فنا ناپذیر است، و هر امرى از امور از بقاء، آن مقدار نصیب دارد، كه خدا از آن امر نصیب داشته باشد.

 

 

 

منابع

1- احمد علی بابایی، برگزیده تفسیر نمونه، تهران،دارالکتب السلامیه ،1382،ج‏1، ص، 26.





طبقه بندی: تفاسیر قرآنی، 
برچسب ها: سوره حمد، تفسیر سوره حمد، نگاهی به سوره حمد، نامهای دیگر سوره حمد،  
.: Weblog Themes By Pichak :.


 
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
قالب وبلاگقالب وبلاگ